Nagroda krytyki literackiej im. Kazimierza Wyki

Laureat 2016

Prof. Edward BalcerzanProf. Edward Balcerzan jest teoretykiem literatury, krytykiem literackim, tłumaczem, poetą, prozaikiem.

Należy do najwybitniejszych polskich badaczy literatury oraz do najwytrawniejszych krytyków literackich.

Ukończył w 1961 roku filologię polską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – tematem pracy magisterskiej były powieści Stanisława Ignacego Witkiewicza „Pożegnanie jesieni" i „Nienasycenie". Doktorem nauk humanistycznych został w 1968 roku, tematem pracy doktorskiej była problematyka dwujęzyczności w twórczości Brunona Jasieńskiego. Habilitację uzyskał w 1972 roku, a w 1985 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym, w 1990 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.

Najważniejsze publikacje: „Morze, pergamin i ty” (1960), „Podwójne interlinie” (1964), „Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze” (1969),  „Późny wiek” (1972), „Pobyt” (1964), „Któż by nas takich pięknych” (1972), „Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego. Z zagadnień teorii przekładu” (1968), „Oprócz głosu. Szkice krytycznoliterackie” (1971), „Przez znaki” (1972), „Kręgi wtajemniczenia” (1982), „Poezja polska w latach 1939-1965 (cz.1)” (1982), „Poezja polska w latach 1939-1965 cz.2” (1988), „Liryka Juliana Przybosia” (1989), „Przygody człowieka książkowego” (1990), „Poezja polska w latach 1918-1939” (1990), „Śmiech pokoleń – płacz pokoleń” (1997), „Poezja polska w latach 1939-1968” (1998), „Literatura z literatury (strategie tłumaczy)” (1998), „O nowatorstwie”(2004), „Zuchwalstwa samoświadomości” (2005), „Literackość. Modele, gradacje, eksperymenty” (2013). 

Twórczość

Poezja

1960 - Morze, pergamin i ty
1964 - Podwójne interlinie
1969 - Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze
1972 - Późny wiek. Poezje
2007 - Wiersze niewszystkie

Proza

1964 - Pobyt
1972 - Któż by nas takich pięknych. Tryptyk
2003 - Perehenia i słoneczniki (opisuje ukraińsko-polskie dzieciństwo autora)

Książki naukowe i krytycznoliterackie

1968 - Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego. Z zagadnień teorii przekładu
1971 - Oprócz głosu. Szkice krytycznoliterackie
1972 - Przez znaki. Granice autonomii sztuki poetyckiej. Na materiale polskiej poezji współczesnej
1982 - Kręgi wtajemniczenia. Czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz
1982 - Poezja polska w latach 1939-1965. Część 1. Strategie liryczne
1988 - Poezja polska w latach 1939-1965. Część 2. Ideologie artystyczne
1984 - Włodzimierz Majakowski (monografia)
1989 - Liryka Juliana Przybosia
1990 - Przygody człowieka książkowego. (Ogólne i szczególne)
1990 - Poezja polska w latach 1918-1939
1997 - Śmiech pokoleń – płacz pokoleń
1998 - Poezja polska w latach 1939-1968
1998 - Literatura z literatury (strategie tłumaczy) ("Studia o przekładzie", t. 6)
2004 - O nowatorstwie ("Wykłady Schopenhauerowskie", wykład I)
2005 - Zuchwalstwa samoświadomości
2009 - Tłumaczenie jako "wojna światów". W kręgu translatoryki i komparatystyki

Nie ma mowy

W sprawozdaniu o początkach światów: obu,
(jeden zainstalowano zaświatowo,
drugi częściowo do wglądu)
nie ma mowy o początku wody,
ani echa, ani szczeliny przecieku.

Na dobitek nie ma mowy
o początku mowy. Rzekłbyś, sprawozdawca
nabrał wody w płuca tak głęboko, że
nie wypłynie z tego nawet
niedopowiedzenie.

Początek tętni międzygwiezdną
głuszą, gdy pytamy: kiedy
rodziły się wyrazy żalu lub zachwytu,
odbywały próbne wzloty zwartowybuchowych,
szły ferwory intonacji, zadęcia wołaczy?
Jak łamały się gałęzie zmierzchów,
pokrętne zawiązki pisma,
nieczytelnego - do czasu?

A zamaszyste zasiewy znaczeniowych pól?
A zarzewia składni, coraz jaśniejsze i giętsze,
że można się było dogadać
z płomieniem i z płazem (od biedy)?

Uwierzyć, nie uwierzyć, że woda i mowa
przedwcześnie zapoczątkowane w narzeczach i nurtach
zaczaiły się bezbrzeżne i wylewne (dla nas? dla nikogo?)
Nie pytać, pytać, ile razy zaczynaliśmy się
w
rzeczywistości?