Laureat 2016

Prof. Edward BalcerzanProf. Edward Balcerzan jest teoretykiem literatury, krytykiem literackim, tłumaczem, poetą, prozaikiem.

Należy do najwybitniejszych polskich badaczy literatury oraz do najwytrawniejszych krytyków literackich.

Ukończył w 1961 roku filologię polską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – tematem pracy magisterskiej były powieści Stanisława Ignacego Witkiewicza „Pożegnanie jesieni" i „Nienasycenie". Doktorem nauk humanistycznych został w 1968 roku, tematem pracy doktorskiej była problematyka dwujęzyczności w twórczości Brunona Jasieńskiego. Habilitację uzyskał w 1972 roku, a w 1985 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym, w 1990 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.

Najważniejsze publikacje: „Morze, pergamin i ty” (1960), „Podwójne interlinie” (1964), „Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze” (1969),  „Późny wiek” (1972), „Pobyt” (1964), „Któż by nas takich pięknych” (1972), „Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego. Z zagadnień teorii przekładu” (1968), „Oprócz głosu. Szkice krytycznoliterackie” (1971), „Przez znaki” (1972), „Kręgi wtajemniczenia” (1982), „Poezja polska w latach 1939-1965 (cz.1)” (1982), „Poezja polska w latach 1939-1965 cz.2” (1988), „Liryka Juliana Przybosia” (1989), „Przygody człowieka książkowego” (1990), „Poezja polska w latach 1918-1939” (1990), „Śmiech pokoleń – płacz pokoleń” (1997), „Poezja polska w latach 1939-1968” (1998), „Literatura z literatury (strategie tłumaczy)” (1998), „O nowatorstwie”(2004), „Zuchwalstwa samoświadomości” (2005), „Literackość. Modele, gradacje, eksperymenty” (2013). 

Twórczość

Poezja

1960 - Morze, pergamin i ty
1964 - Podwójne interlinie
1969 - Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze
1972 - Późny wiek. Poezje
2007 - Wiersze niewszystkie

Proza

1964 - Pobyt
1972 - Któż by nas takich pięknych. Tryptyk
2003 - Perehenia i słoneczniki (opisuje ukraińsko-polskie dzieciństwo autora)

Książki naukowe i krytycznoliterackie

1968 - Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego. Z zagadnień teorii przekładu
1971 - Oprócz głosu. Szkice krytycznoliterackie
1972 - Przez znaki. Granice autonomii sztuki poetyckiej. Na materiale polskiej poezji współczesnej
1982 - Kręgi wtajemniczenia. Czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz
1982 - Poezja polska w latach 1939-1965. Część 1. Strategie liryczne
1988 - Poezja polska w latach 1939-1965. Część 2. Ideologie artystyczne
1984 - Włodzimierz Majakowski (monografia)
1989 - Liryka Juliana Przybosia
1990 - Przygody człowieka książkowego. (Ogólne i szczególne)
1990 - Poezja polska w latach 1918-1939
1997 - Śmiech pokoleń – płacz pokoleń
1998 - Poezja polska w latach 1939-1968
1998 - Literatura z literatury (strategie tłumaczy) ("Studia o przekładzie", t. 6)
2004 - O nowatorstwie ("Wykłady Schopenhauerowskie", wykład I)
2005 - Zuchwalstwa samoświadomości
2009 - Tłumaczenie jako "wojna światów". W kręgu translatoryki i komparatystyki

Nie ma mowy

W sprawozdaniu o początkach światów: obu,
(jeden zainstalowano zaświatowo,
drugi częściowo do wglądu)
nie ma mowy o początku wody,
ani echa, ani szczeliny przecieku.

Na dobitek nie ma mowy
o początku mowy. Rzekłbyś, sprawozdawca
nabrał wody w płuca tak głęboko, że
nie wypłynie z tego nawet
niedopowiedzenie.

Początek tętni międzygwiezdną
głuszą, gdy pytamy: kiedy
rodziły się wyrazy żalu lub zachwytu,
odbywały próbne wzloty zwartowybuchowych,
szły ferwory intonacji, zadęcia wołaczy?
Jak łamały się gałęzie zmierzchów,
pokrętne zawiązki pisma,
nieczytelnego - do czasu?

A zamaszyste zasiewy znaczeniowych pól?
A zarzewia składni, coraz jaśniejsze i giętsze,
że można się było dogadać
z płomieniem i z płazem (od biedy)?

Uwierzyć, nie uwierzyć, że woda i mowa
przedwcześnie zapoczątkowane w narzeczach i nurtach
zaczaiły się bezbrzeżne i wylewne (dla nas? dla nikogo?)
Nie pytać, pytać, ile razy zaczynaliśmy się
w
rzeczywistości?